Örnek Sprinkler Hesabı: Adım Adım Bir Depo Uygulaması
Sprinkler hesabını anlamanın en hızlı yolu, adımları bir örnek üzerinde takip etmektir. Aşağıdaki örnek yöntemi göstermek içindir; gerçek projede tehlike sınıfı, tasarım yoğunluğu ve işletme alanı değerleri yürürlükteki standardın tablolarından ve mahal keşfinden alınır.
Örnek mahal
- Depo alanı: 1.200 m²
- Tavan yüksekliği: 6 m
- Depolama: raf sistemi, karton ambalajlı ürün
- Kot farkı: pompa bodrumda, en yüksek sprinkler +7,5 m
Adım 1 — Tehlike sınıfı
Karton ambalajlı ürünün raf sisteminde depolanması, mahalli depolama tehlikesi (HHS) kapsamına sokar. Buradaki kritik nokta şudur: aynı depo, malzeme yerde ve alçak yığıldığında orta tehlike sayılabilirken raf yüksekliği arttığında sınıf yükselir. Sınıfı yükseklik belirler, alan değil.
Adım 2 — Tasarım debisi
Tehlike sınıfı, standarttan iki değer verir: tasarım yoğunluğu (mm/dak) ve işletme alanı (m²). Tasarım debisi bu ikisinin çarpımıdır:
Qtasarım = yoğunluk (mm/dak) × işletme alanı (m²)
Birim uyumuna dikkat edilmelidir: 1 mm/dak, 1 m²'ye dakikada 1 litre su demektir. Yani yoğunluk 10 mm/dak ve işletme alanı 260 m² ise tasarım debisi 2.600 L/dak, yani 156 m³/saat olur. Bu, sprinkler tarafının debisidir; varsa yangın dolabı ve hidrant debileri ayrıca değerlendirilir.
Adım 3 — Sprinkler sayısı ve yerleşim
İşletme alanı, aynı anda açık kabul edilen sprinklerlerin kapladığı alandır. Başlık başına koruma alanı standarttan alınır; işletme alanının bu değere bölünmesi, hesaba katılacak sprinkler sayısını verir. Örneğin başlık başına 9 m² koruma alanı için 260 m²'lik işletme alanı yaklaşık 29 başlık demektir.
Dikkat: bu sayı hesaba giren başlık sayısıdır, depoya takılacak toplam başlık sayısı değildir. Toplam sayı, mahallin tamamının yerleşim kurallarına göre döşenmesiyle çıkar ve çok daha fazladır.
Adım 4 — En elverişsiz nokta
Hesap, pompadan en uzak ve en yüksek sprinkler grubundan başlar. Bu gruptaki her başlığın en az standardın öngördüğü debiyi vermesi gerekir. Başlık debisi Q = K × √P bağıntısından bulunur.
Örneğin K = 80 olan bir başlıktan 90 L/dak alınmak isteniyorsa gereken basınç:
P = (Q / K)² = (90 / 80)² ≈ 1,27 bar
Bu, en elverişsiz başlığın girişinde bulunması gereken en düşük basınçtır. Standartlar ayrıca başlık girişi için bir alt sınır basınç tanımlar; hesap sonucu bu sınırın altında kalıyorsa alt sınır esas alınır.
Adım 5 — Basınç kayıplarının toplanması
En elverişsiz noktadan pompaya doğru geri gidilir ve şunlar toplanır:
- Boru sürtünme kaybı (Hazen-Williams; boru malzemesine göre C katsayısı)
- Dirsek, te, vana ve çek valf kayıpları (eşdeğer boru boyu olarak)
- Statik yükseklik — örneğimizde 7,5 m, yani yaklaşık 0,75 bar
Statik yüksekliğin büyüklüğüne dikkat edin: 7,5 metrelik kot farkı tek başına, en elverişsiz başlığın gerektirdiği basıncın yarısından fazlasına denk gelir. Kot farkını atlamak, hesabın en pahalı hatasıdır.
Adım 6 — Pompa çalışma noktası
Toplam debi ile toplam basınç, pompa eğrisi üzerindeki çalışma noktasını verir. Pompanın bu noktayı verimli bölgesinde karşılaması gerekir. Ayrıca standartlar, pompanın %150 debide belirli bir basıncı koruyabilmesini şart koşar; seçim yalnız tek noktaya bakılarak yapılamaz.
Adım 7 — Su deposu
Depo hacmi, tasarım debisi ile tehlike sınıfının öngördüğü çalışma süresinin çarpımıdır. 156 m³/saat debi ve 90 dakikalık süre için yaklaşık 234 m³ su gerekir. Deponun otomatik dolum düzeni ve emiş şartları da ayrıca değerlendirilir.
Özet
Hesabın omurgası dört sayıdır: tehlike sınıfı, tasarım yoğunluğu, işletme alanı ve kot farkı. Bu dördü doğruysa gerisi mekanik işlemdir. Projenizin hidrolik hesabı için ASPEK'ten ücretsiz keşif ve teklif talep edebilirsiniz.
