Yangın Merdiveni Basınçlandırma Fan Seçimi

Yangın merdiveni basınçlandırma sistemi, merdiven kovasını komşu hacimlerden daha yüksek basınçta tutarak dumanın merdivene girmesini engeller. Sistemin kalbi fandır; fan yanlış seçildiğinde sistem ya dumanı tutamaz ya da kapıyı açılamaz hâle getirir.

Sistem neden gereklidir?

Yüksek yapılarda tahliyenin tek yolu merdivendir. Merdiven kovası duman aldığında kaçış yolu kullanılamaz hâle gelir ve bina içinde sığınacak yer kalmaz. Basınçlandırma, dumanı fiziksel olarak dışarıda tutar; algılamaya veya söndürmeye bağlı değildir.

Fan debisini belirleyen iki kısıt

Fan seçimi, birbiriyle çelişen iki şartın arasında yapılır:

• Yeterli basınç farkı — merdiven ile kat holü arasında, bütün kapılar kapalıyken belirli bir fark basınç korunmalıdır. Bu fark, dumanın kapı aralıklarından içeri sızmasını engeller.
• Kapı açma kuvveti sınırı — basınç yükseldikçe kapıyı açmak zorlaşır. Kaçış kapısının, tahliye eden kişinin açabileceği kuvvetle açılabilmesi gerekir. Bu, basınca üst sınır koyar.

Yani sistem alt sınırla üst sınır arasında çalışmak zorundadır. İki şartı aynı anda sağlamanın yolu, basınç tahliye damperi veya değişken devirli fan kullanmaktır.

Kaçak debisinin hesaplanması

Fan debisi, merdiven kovasından dışarı sızan havanın toplamıdır. Kaçak yolları şunlardır:

• Kapalı kapı çevresindeki boşluklar (en büyük kalem)
• Duvar ve döşeme geçişleri
• Asansör kapısı ve şaft bağlantıları
• Kapı açık senaryosunda açık kapıdan geçen debi

Hesap iki ayrı senaryo için yapılır: bütün kapılar kapalı (fark basıncın korunması) ve belirli sayıda kapı açık (açık kapıdan yeterli hava hızının sağlanması). Fan, iki senaryonun daha büyük olanını karşılayacak şekilde seçilir.

Fan tipi ve konumu

• Aksiyel fanlar yüksek debi, düşük basınç sağlar; kısa kanal güzergâhlarında uygundur.
• Radyal (santrifüj) fanlar daha yüksek basınç üretir; uzun kanallı ve çok katlı sistemlerde tercih edilir.

Fan genellikle çatıda veya bodrumda konumlandırılır. Emiş noktası kritiktir: fan, yangın dumanının çekilebileceği bir noktadan hava almamalıdır. Çatı emişinde egzoz bacalarına ve duman tahliye çıkışlarına olan mesafe kontrol edilmelidir.

Fan seçiminde kontrol edilecekler

1. Çalışma noktası — hesaplanan debi ve basınç, fan eğrisinin verimli bölgesine düşmeli.
2. Sıcaklık dayanımı — basınçlandırma fanı temiz hava bastığı için duman tahliye fanı kadar yüksek sıcaklık sınıfı gerektirmez, ancak yangın süresince çalışabilmelidir.
3. Besleme güvenilirliği — fan, yangın anında çalışması gereken bir ekipmandır; jeneratör veya ikinci besleme hattına bağlanmalıdır.
4. Gürültü — merdiven kovasında yüksek gürültü, tahliye sırasındaki sesli yönlendirmeyi bastırabilir.

Basınç tahliye düzeni

Bütün kapılar kapandığında basınç hızla yükselir ve kapı açma kuvveti sınırı aşılabilir. Bunu önlemek için:

• Basınç tahliye damperi — belirli basıncın üzerinde açılarak fazla havayı atar.
• Frekans invertörlü fan — fark basınç sensöründen aldığı bilgiyle devrini ayarlar.

İkinci yöntem daha kararlı sonuç verir ve enerji tüketimini düşürür; buna karşılık sensör ve sürücünün periyodik doğrulaması gerekir.

Devreye alma ve doğrulama

Sistem, hesapla değil sahada ölçümle kabul edilir. Ölçülecekler: kapılar kapalıyken fark basınç, açık kapıda hava hızı ve kapı açma kuvveti. Ölçümler bina teslim edilmeden yapılmalı ve kayıt altına alınmalıdır.

Merdiven basınçlandırma sisteminizin hesabı, fan seçimi ve devreye alma ölçümleri için ASPEK'ten destek alabilirsiniz.