Yangın Nedir? Yanma Olayı ve Yangın Çeşitleri

Yangın güvenliğinin bütün mantığı tek bir tanıma dayanır: yangın, kontrol dışına çıkmış yanma olayıdır. Yanmanın nasıl gerçekleştiğini bilmeden hangi söndürücünün neden işe yaradığını anlamak mümkün değildir.

Yanma nedir?

Yanma, bir maddenin oksijenle hızlı biçimde birleşerek ısı ve genellikle ışık açığa çıkardığı kimyasal tepkimedir. Tepkimenin başlaması ve sürmesi için üç koşulun aynı anda ve yeterli miktarda bulunması gerekir.

Yanma üçgeni: üç zorunlu koşul

• Yanıcı madde — katı, sıvı veya gaz hâlde yakıt.
• Oksijen — havada yaklaşık %21 oranında bulunur. Yanmanın sürmesi için genellikle %15'in üzerinde olması gerekir.
• Isı (tutuşma sıcaklığı) — yanıcı maddeyi tutuşma noktasına getirecek enerji.

Bu üçünden herhangi biri ortadan kalkarsa yanma durur. Söndürme yöntemlerinin tamamı bu cümlenin uygulamasıdır: su soğutarak ısıyı, köpük örterek oksijeni, kuru kimyevi toz ise zincir tepkimeyi keser.

Yanma dörtgeni

Modern yaklaşım üçgene dördüncü bir bileşen ekler: zincirleme kimyasal tepkime. Yanma bir kez başladıktan sonra kendini besleyen serbest radikaller üretir. Halon ve onun yerini alan temiz gazlı söndürücüler tam olarak bu zinciri kırarak çalışır — ortamdaki oksijeni almadan, sıcaklığı düşürmeden yangını durdurabilmelerinin sebebi budur.

Yanma çeşitleri

• Yavaş yanma — yeterli ısı veya oksijen bulunmadığı için alev görülmez. Isınan bir kablo demeti ya da için için yanan pamuk balyası bu türdendir. Yangın algılamada en kritik aşama budur: duman vardır, alev yoktur ve optik duman dedektörü tam bu aşamada devreye girer.
• Hızlı yanma — alevli, bilinen yanma biçimidir.
• Parlama — parlayıcı sıvıların buharının tutuşmasıdır. Sıvının kendisi değil buharı yanar; bu yüzden parlama noktası kritik güvenlik verisidir.
• Patlama — çok kısa sürede tamamlanan yanma. Basınç dalgası oluşur.
• Kendi kendine yanma — dışarıdan ısı verilmeden, iç kimyasal veya biyolojik ısınmayla başlar. Yığılmış saman, kömür ve yağlı bez atıkları bilinen örneklerdir.

Yangın sınıfları

Söndürücü seçimi doğrudan yangın sınıfına bağlıdır:

• A sınıfı — katı yanıcılar (ahşap, kâğıt, kumaş, kömür). Kor bırakır; su ve köpük etkilidir.
• B sınıfı — yanıcı sıvılar (benzin, boya, tiner, yağ). Su kullanılmaz; sıvıyı yayar. Köpük ve kuru kimyevi toz uygundur.
• C sınıfı — yanıcı gazlar (doğalgaz, LPG, asetilen). Öncelik gaz akışını kesmektir; alev söndürülüp gaz akmaya devam ederse patlayıcı karışım oluşur.
• D sınıfı — yanabilen metaller (magnezyum, alüminyum tozu, sodyum). Suyla şiddetli tepkime verir; özel D tozu gerekir.
• F sınıfı — bitkisel ve hayvansal yağlar; mutfak yangınları. Yüksek sıcaklıktaki yağa su atmak patlamalı sıçramaya yol açar. Islak kimyasal söndürücü kullanılır.

Elektrik yangınları ayrı bir sınıf değildir; elektrik bir tutuşturucu kaynaktır. Enerji kesildikten sonra yanan malzemenin sınıfına göre müdahale edilir. Enerjili ekipmanda iletken olmayan söndürücü kullanılması gerekir.

Yangının gelişim aşamaları

1. Başlangıç — sınırlı alan, düşük sıcaklık. Algılama ve müdahale için en değerli dönem.
2. Yayılma — alev büyür, sıcak gazlar tavanda birikir.
3. Tam gelişmiş yangın — mahaldeki bütün yanabilir maddeler tutuşmuştur.
4. Sönme — yakıt veya oksijen tükenir.

Yangın algılama sistemlerinin bütün amacı, olayı birinci aşamada yakalamaktır. İkinci aşamaya geçildikten sonra can güvenliği tahliyeye, mal güvenliği ise otomatik söndürmeye kalır.

Binanızın yangın riskini ve uygun algılama-söndürme çözümünü belirlemek için ASPEK'ten ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.