Yangın Tesisatında Boru ve Bağlantı Elemanlarının Seçimi

Yangın tesisatı, yılda belki birkaç dakika çalışacak ama otuz yıl ayakta kalması beklenen bir sistemdir. Boru ve bağlantı elemanı seçimi bu yüzden normal tesisattan farklı değerlendirilir.

Boru malzemesi

• Siyah çelik boru — yangın tesisatının klasik malzemesi. Ekonomik ve dayanıklıdır. Islak sistemlerde iç yüzeyde korozyon oluşur; bu, zamanla kesit daralması ve tıkanma riski demektir.
• Galvanizli çelik boru — korozyona daha dayanıklıdır. Ancak kuru sistemlerde galvaniz kaplamanın altında oluşan lokal korozyon (mikrobiyolojik korozyon) bilinen bir sorundur; kuru sistem için malzeme seçimi ayrıca değerlendirilmelidir.
• Paslanmaz çelik — korozif ortamlarda ve deniz araçlarında kullanılır. Maliyeti yüksektir.
• CPVC — belirli uygulamalarda ve sertifikalı olarak kullanılabilir. Hafiftir ve korozyona uğramaz; buna karşılık sıcaklık ve mekanik darbe dayanımı sınırlıdır, ayrıca açıkta kalan bölümlerde ilave koruma gerekir.

Kritik nokta: yangın tesisatında kullanılacak boru ve ek parçaların, ilgili standart kapsamında sertifikalı olması gerekir. Genel amaçlı tesisat borusu ile yangın borusu görünüşte aynıdır, belgesi farklıdır.

Birleştirme yöntemleri

• Dişli birleştirme — küçük çaplarda yaygındır. Diş açma sırasında et kalınlığı azalır; bu yüzden çap büyüdükçe tercih edilmez.
• Kaynaklı birleştirme — sağlam ve sızdırmazdır. Şantiyede kalifiye kaynakçı ve kaynak sonrası koruma gerektirir.
• Kanallı (grooved) birleştirme — boru uçlarına kanal açılıp kelepçe ile birleştirilir. Hızlıdır, sökülebilir ve sınırlı açısal hareket sağlar. Deprem hareketini tolere etmesi bakımından avantajlıdır.
• Flanşlı birleştirme — vana ve ekipman bağlantılarında kullanılır.

Kanallı sistem, bakım ve sonradan değişiklik gereken tesislerde belirgin kolaylık sağlar; bir hattı devre dışı bırakıp kelepçe sökerek müdahale etmek kaynaklı hatta mümkün değildir.

Askı ve mesnetler

Askı düzeni, tesisatın en çok ihmal edilen ama yangın anında en çok zorlanan bölümüdür. Sistem devreye girdiğinde boru içinde ani basınç dalgası oluşur ve boru hareket etmeye çalışır.

• Askı aralığı boru çapına göre belirlenir; standart tablosundan alınır.
• Yanal ve boyuna tutucular (sway bracing) deprem hareketine karşı gereklidir. Yalnız düşey askı yapılmış bir hat, deprem sırasında sallanarak birleşim yerlerinden kopar.
• Askı elemanları da sertifikalı olmalıdır; genel amaçlı kelepçe kullanılamaz.

Genleşme ve deprem derzleri

Yapı derzini geçen borularda esnek bağlantı kullanılmalıdır. Derzden rijit geçen bir boru, yapının küçük bir hareketinde kırılır — üstelik bu, yangın anında değil normal işletmede olur ve su basmasına yol açar.

Sık yapılan hatalar

1. Sertifikasız malzeme kullanımı. Görsel olarak fark edilmez, denetimde ortaya çıkar.
2. Askı aralığının geniş bırakılması. Boru sarkar, drenaj eğimi bozulur ve kuru sistemde su birikir.
3. Drenaj eğiminin ihmali. Özellikle kuru ve ön etkili sistemlerde boru hattının tamamı drenaj noktasına doğru eğimli olmalıdır.
4. Farklı metallerin doğrudan teması. Galvanik korozyon başlar; yalıtımlı bağlantı elemanı kullanılmalıdır.

Tesisat malzeme seçimi ve montaj detayları için ASPEK mühendislik ekibinden destek alabilirsiniz.